Canllaw i ddechreuwyr i’r Eisteddfod Genedlaethol

Un o’r dathliadau enwocaf ac, yn ddiau, uchafbwynt diwylliant Cymru, yw’r Eisteddfod Genedlaethol, sy’n ddathliad blynyddol o bopeth Cymraeg a Chymreig. Er bod yr ŵyl yn cael ei chynnal yn bennaf trwy gyfrwng y Gymraeg, mae’n ŵyl sy’n hygyrch i bawb, pa un a allwch ddweud ambell ymadrodd, neu eich bod am roi cynnig arni neu gael eich trwytho yn yr awyrgylch.

Cynhelir yr Eisteddfod Genedlaethol eleni yn Llanrwst, Gogledd Cymru, a hynny o’r 3ydd i’r 10fed o Awst.

Tarddiad yr Eisteddfod

Mae’r Eisteddfod yn ddathliad blynyddol o ddiwylliant Cymru, a gellir olrhain elfennau ohono yn ôl i deyrnasiad Rhys ap Gruffydd, Tywysog Deheubarth, dros 850 mlynedd yn ôl. Yng Nghastell Aberteifi, yn ystod Nadolig 1176, cynhaliwyd digwyddiad a fyddai’n pwysleisio statws Rhys fel y pennaeth mwyaf diwylliedig a phwysicaf yng Nghymru. Fel pob tywysog Cymreig Canoloesol, roedd Rhys ap Gruffydd yn noddi beirdd, beirdd a fyddai, yn eu tro, yn ysgrifennu arwrgerddi a oedd yn canmol ei rinweddau a’i allu fel tywysog.

Mae’r Eisteddfod fodern yn amlygu sawl elfen a oedd i’w gweld yn eisteddfodau Cymru’r Oesoedd Canol. Byddai’r dathliad yn cael ei gyhoeddi flwyddyn ymlaen llaw, a gwahoddid clerwyr a beirdd o bob cwr o’r wlad i gystadlu. Fel yn yr ŵyl fodern, byddai cadair farddol yn cael ei dyfarnu i’r bardd gorau.

Yn ystod y dathliadau modern, mae’n hawdd dychmygu’r hwyl a oedd i’w weld, yn ddi-os, yn 1176: y canu a’r dawnsio, y gwledda a’r fflyrtian, yr hwyl a’r chwerthin. Bydd pob un o’r elfennau hyn yn Llanrwst yr haf hwn!

Eisteddfod heddiw

Er hynny, ni ddigwyddodd elfennau o’r Eisteddfod fodern yn 1176, yn ddi-os. Deilliodd llawer o’r hyn a welwch yn yr ŵyl eleni o ddychymyg byw Iolo Morgannwg yn ystod seremoni ddiwylliannol a gynhaliwyd yn Primrose Hill, Llundain yn 1797.

Yr hyn a grëwyd yn benodol bryd hynny oedd Gorsedd y Beirdd, a rhagwelai Iolo mai’r orsedd hon fyddai gwarcheidwad iaith a diwylliant Cymru. Dyfeisiadau Iolo yn llwyr oedd y Derwyddon yn eu gwisgoedd glas, gwyrdd a gwyn, ac eto maent wedi dod yn un o nodweddion mwyaf adnabyddus yr Eisteddfod fodern.

Beth y gallwch ei ddisgwyl?

Felly, beth sydd yna i’w wneud ar y Maes? Y Maes yw’r fan lle y dewch chi o hyd i’r prif atyniadau a’r llu o bebyll a stondinau sy’n gartref i’r cystadlaethau blynyddol, ynghyd â mannau diddorol eraill.

Mae pobl o bob cwr o Gymru, a thu hwnt, yn cystadlu mewn sawl categori i ennill gwobrau mawreddog. O wrando ar neu wylio’r prif gystadlaethau canu, dawnsio ac adrodd yn y prif Bafiliwn (canolbwynt Maes yr Eisteddfod), i brofi’r perfformiadau actio, cerddorol a barddonol eraill ar y llwyfannau llai, mae yna nifer o berfformiadau i ddewis ohonynt.

Corau enwog Cymru sy’n tueddu i ddenu mwyafrif yr ymwelwyr, felly mae’n bwysig nodi y bydd efallai’n ofynnol archebu tocynnau ymlaen llaw ar gyfer y pafiliwn.

Ar gyfer plant ac oedolion

Mae’n well gan lawer o ymwelwyr â’r Maes eu trwytho eu hunain yn yr adloniant rhad ac am ddim sydd ar gael y tu allan i’r prif Bafiliwn. Mae bandiau byw yn chwarae ar y llwyfannau llai o gwmpas y Maes (ac ar Faes B), ac mae yna hefyd nifer o stondinau sy’n gwerthu amrywiaeth o gynnyrch Cymreig. Mae’r cynnyrch a werthir yn amrywio o gofroddion cartref i frandiau cyfarwydd. Wedi i chi bori trwy’r stondinau, dylai blasu’r bwyd a diod lleol hyfryd fod yn uchel ar eich agenda – y cyfan o Gymru ac o’r safon uchaf!

Mae yna ddigonedd o adloniant ar gael ar gyfer y rhai bach hefyd, gyda sioeau rheolaidd gan gast Clwb Cyw S4C, ac ymddangosiadau arbennig gan gymeriadau poblogaidd fel Sali Mali, Dona Direidi a Ben Dant, i enwi dim ond rhai. Mae Maes B yn fan poblogaidd ar gyfer y bobl ifanc hŷn ac oedolion ifanc, lle gallant fwynhau cerddoriaeth fyw a chael amser da.

Mannau diddorol eraill yw’r stondinau niferus sy’n cynnig amrywiaeth o brofiadau, gan gynnwys celf a chrefft, dillad a gemwaith Cymreig, ac ati. Mae yna hefyd stondinau ar gael i’r rhai sydd â diddordeb mewn Gwyddoniaeth a Thechnoleg, hanes cenedlaethol a lleol, chwaraeon, gwleidyddiaeth, addysg, amaethyddiaeth – mae’r rhestr yn ddiddiwedd.

Pa un a ydych yn bwriadu ymweld am y dydd, neu am yr wythnos gyfan, mae yna wastad arwyddbyst da i’ch cyfeirio i’r Maes, ac mae mynediad yn hawdd. Mae Llanrwst yn daith ddeugain munud ddymunol o’n gwesty, sy’n cynnwys mynd trwy olygfeydd dramatig Eryri, yn ogystal â thref hardd Betws-y-coed. Argymhellwn eich bod yn gadael y car ym Metws ac yn neidio ar drên  Rheilffordd Dyffryn Conwy i Lanrwst. Bydd hon yn ffordd wych o osgoi tagfeydd traffig, ac yn llwybr a fydd yn golygu eich bod yng nghanol y bwrlwm cyn gynted ag y byddwch yn dod oddi ar y trên!   

At ei gilydd, mae gan yr Eisteddfod rywbeth i’w gynnig i bawb. Pam na rowch chi gynnig arni?

Translation courtesyCymraeg byd Busnes/Welsh for Business.

Images courtesy: © Crown copyright (2013) Visit Wales, all rights reserved

A beginner’s guide to the National Eisteddfod

One of the most famous, and undoubtedly the pinnacle of Welsh culture is the National Eisteddfod, an annual celebration of all things Welsh. Although predominantly held through the medium of Welsh, the festival is accessible to all, whether you can say the odd phrase, want to dabble or just want to soak up the atmosphere.

This year’s Eisteddfod Genedlaethol will be held in Llanrwst, North Wales, from the 3rd to the 10th August.

Origins of the Eisteddfod

The Eisteddfod is an annual celebration of Welsh culture, elements of which can be traced back to the reign of Rhys ap Gruffydd, Prince of Deheubarth, over 850 years ago. It was at Cardigan Castle, during the Christmas of 1176, that an event was held that would underline Rhys’ position as the most cultured and important chieftain in the Wales. Like all Medieval Welsh princes, Rhys ap Gruffydd patronised bards who, in return, wrote epic poems extolling his virtues and prowess as prince.

The modern day Eisteddfod displays many aspects of those held in Medieval Wales. The celebration was announced a year in advance, and minstrels and bards from all corners of the land were invited to compete. As in the modern day festival, a bardic chair was awarded for the best poet.

During the modern day festivities, it’s easy to conjure visions of the frivolity that undoubtedly took place in 1176: the singing and dancing, the feasting and flirting, the fun and the laughter. All of which will be found in Llanrwst this summer!

Today’s Eisteddfod

Nevertheless, elements of the modern Eisteddfod undoubtedly did not take place in 1176. Much of what you’ll see in this years’ festival were born from the vivid imagination of Iolo Morganwg during a cultural ceremony held at Primrose Hill, London in 1797.

In particular was the creation of the Gorsedd of the Bards, which he envisaged would be the guardian of the language and culture of Wales. Druids dressed in blue, green and white robes were purely an invention of Iolo’s, yet they have become one of the most recognisable features of the modern day Eisteddfod.

What to expect?

So, what is there to do on the Maes? The Maes (Welsh for field) is where you can find the main attractions and the plethora of tents and stalls which house the annual competitions and other points of interest.

People from all over Wales and further afield compete in many categories to win prestigious awards. From listening/watching the main singing, dancing and reciting competitions in the main Pafiliwn (the centrepiece of Maes yr Eisteddfod, the Eisteddfod Field), to experiencing the other acting, musical and poetic performances on the smaller stages, there are many performances to choose from.

The world famous Welsh choirs tend to attract the most visitors so it’s important to note that pre-booking tickets for the pavilion maybe required.

For kids and grown ups

Many visitors to the Maes prefer to soak up the free entertainment outside of the main Pafiliwn. Live bands play on the smaller stages dotted around the Maes (and on Maes B) as well as various stalls selling a variety of Welsh produce. The produce sold varies from homemade souvenirs to household brands. Once you’ve browsed the stalls, tasting the delightful local food and drink should be high on your agenda – all Welsh sourced and of the highest quality!

There’s plenty of entertainment for the little ones too, with regular shows by the cast of S4C’s Clwb Cyw, guest appearances of popular characters such as Sali Mali, Dona Direidi, and Ben Dant to name but a few. The Maes B is a popular spot for older teenagers and young adults to soak up live music and have a good time.

Other points of interest are the numerous stalls offering a variety of experiences, ranging from Welsh arts and crafts, clothing, jewellery etc. There are also stalls for those interested in Science and Technology, national and local History, sport, politics, education, agriculture – the list goes on.

Getting there

Whether you’re planning to visit for the day, or for the whole week, directions to the Maes are always well-signposted, and access is easy. Llanrwst is a pleasant forty minute drive from our hotel, taking in the dramatic Snowdonia scenery along the way as well as the pretty town of Betws-y-Coed. We recommend you leave the car at Betws and jump on the Conwy Valley Railway to Llanrwst – a great way to avoid traffic congestion that will put you right in the heart of the action as soon as you alight!

All in all, the Eisteddfod has something to offer everyone. Why not give it a try?​

Images courtesy: © Crown copyright (2013) Visit Wales, all rights reserved